Evde sigortasız çalışan milyonlarca kadın için emeklilik yolu açılabilir

Milyonlarca kadının ev içinde yürüttüğü karşılıksız bakım ve ev işi emeğini yasal güvenceye kavuşturmayı hedefleyen 40 maddelik kapsamlı bir kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşındı.

Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş’ın paylaştığı bilgilere göre, teklif, ev kadınlarının yaşadığı sosyal güvence sorunlarına kalıcı çözümler getirmeyi amaçlıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması’na atıfta bulunulan çalışmada, kadınların ev işi ve bakıma günde ortalama 4 saat 3 dakika ayırdığı, erkeklerin ise yalnızca 58 dakika ayırdığı belirtildi. Bu uçurumun kadınları yaşlılıkta kökten yoksulluğa sürüklediği ve başkasının eline bakmaya mahkum ettiği vurgulandı.

KANUN TEKLİFİNİN GETİRDİĞİ KRİTİK DÜZENLEMELER

Teklifin dikkat çeken maddeleri arasında evdeki karşılıksız bakım ve temizlik emeğinin sigortalılık süresi sayılması ve emekliliğe yansıtılması (Madde 5) yer alıyor. Evde hasta veya yaşlı bakan kişilere ücretsiz psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık verileceği (Madde 6), ayrıca bakım verenlerin mola verebilmesi için kamu tarafından “mola bakımı” sağlanacağı ve bu süreçte maaş veya yardımların kesilmeyeceği (Madde 7) belirtiliyor.

Sürekli bakım veren kişilere yılda en az 30 gün ücretli geçici bakım ve izin hakkı tanınması (Madde 8) öngörülüyor.

Malullük durumunda sakatlanan veya iş göremez hale gelen ev emekçisine yüzde 70 oranıyla aylık bağlanacağı, başkasının bakımına muhtaç olunması halinde ise bu oranın yüzde 80’e çıkarılacağı (Madde 14) ifade ediliyor. Kadınlarda 55, erkeklerde 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için emeklilik bağlama oranının yüzde 90’a kadar yükseltilmesi (Madde 15) planlanıyor. Ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primlerinin Hazine tarafından ödeneceği, dileyenlerin ek prim ödeyerek maaşını artırabileceği (Madde 17) vurgulanıyor.

Geçmişte evde sigortasız geçen yılların borçlanılarak emeklilikten saydırılabilmesi (Madde 18) ve ev emekçileri ile ailelerinin Genel Sağlık Sigortası’ndan prim ödemeden yararlanması (Madde 19) sağlanıyor.

EV HİZMETLERİ VE ÇALIŞMA KOŞULLARINDA YENİ DÖNEM

Evlere temizliğe veya bakıma giden kadınların İş Kanunu güvencesine alınarak kıdem tazminatı ve izin haklarına kavuşacağı (Madde 20), 30 günden fazla süren ev işlerinde yazılı sözleşmenin zorunlu kılınacağı (Madde 22) kaydediliyor. Ev işçilerine mobbing, şiddet ve tacizin kesin olarak yasaklanacağı ve mağdurların derhal korumaya alınacağı (Madde 23), ev sahiplerinin ise pencere silme gibi yüksekten düşme veya kimyasal risklere karşı koruyucu ekipman sağlamakla yükümlü olacağı (Madde 24) ifade ediliyor.

Sosyal Hizmetler Kanunu’nda yapılan değişikliklerle evde bakım yardımlarında sadece hane gelirine değil bakım yükünün ağırlığına bakılacağı ve bakım veren kişinin sigorta priminin Hazine tarafından ödeneceği (Madde 31) belirtiliyor.

İş Kanunu’ndaki “Ev hizmetlerinde çalışanlar bu kanuna tabi değildir” hükmünü içeren 4/e maddesinin yürürlükten kaldırılması (Madde 32), büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve mola evi açma yasal görevinin verilmesi (Madde 33 ve 34) öngörülüyor. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yapılan düzenlemeyle ev emekçilerinin Bağ-Kur (4/b) statüsünde devlet ödemeli sigortaya kavuşturulacağı ve geçmiş yıllar için borçlanma kapısı açılacağı (Madde 35 ve 36) aktarılıyor.