Yaş dolmadan emekli olunabilir mi? Uzman isim kritik şartları açıkladı

Çalışma kapasitesini fiziksel veya ruhsal açıdan büyük ölçüde yitiren sigortalılar, belirli koşulları yerine getirmeleri durumunda yaş koşuluna takılmadan malulen emeklilik hakkı elde edebiliyor.

Bu kapsamda bazı sigortalılar için yalnızca 5 yıllık prim süresi yeterli olurken, emeklilik hakkı sağlık durumuna ve SGK’nın yapacağı değerlendirmelere göre netleşiyor. SGK Uzmanı İsa Karakaş, Türkiye gazetesindeki yazısında malul sayılmanın temel esaslarına dikkat çekti.

MALUL SAYILMANIN ESASLARI

Maluliyet hakkı için yalnızca beyanlar veya basit rahatsızlıklar yeterli kabul edilmiyor. Çalışma veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60 oranında kaybolmuş olması şartı aranıyor.

İş kazaları ve meslek hastalıkları sonucunda ortaya çıkan kayıplar da bu kapsama dahil ediliyor. Konuya ilişkin karar yetkisi münhasıran SGK Sağlık Kurulu’na ait bulunuyor. Onkoloji, psikiyatri, kalp rahatsızlıkları, kanser ve organ yetmezlikleri en sık maluliyet hakkı tanınan tıbbi alanlar arasında yer alıyor.

MEMURLAR İÇİN ÖZEL KURALLAR VE İSTİFALAR

Devlet memurları (4/1-c) statüsündekiler için mevzuatta farklı esneklikler tanınıyor. Bu gruptakiler için de yüzde 60 oranında çalışma gücü kaybı veya görevi yapamayacak düzeyde mesleki kazanç kaybı aranıyor. Malul sayılan memurlar yazılı talepte bulunmaları halinde istifa etmiş sayılıyor ya da maluliyetin engel olmadığı başka bir sınıfa veya göreve nakledilebiliyor. Yedek subay veya er döneminde maluliyet yaşayıp asıl mesleğini yapabilenler için bu hükümler geçerli olmuyor. Birden fazla statüde çalışanlar ise son sigortalılık durumuna göre sonuç alıyor.

HASTALIK İZİNLERİ VE AZAMİ SÜRE SINIRLARI

Raporlu geçirilen sürelerin tamamı malullük hesabına doğrudan dahil edilmiyor. Kanser, verem ve akıl hastalıklarında yasal izin süresi azami 18 ay olarak uygulanırken, diğer rahatsızlıklarda bu sınır azami 12 ay oluyor.

Gerekli görüldüğü hallerde bu süreler bir katına kadar uzatılabiliyor. TSK personeli için ağır hastalık durumlarında izin süresi azami 3 yılı, geçici rahatsızlıklarda ise 2 yılı aşmıyor. Aynı hastalıktan dolayı ara vermeden alınan fasılalı raporların toplamı 25 ayı bulduğunda süre dolmuş kabul ediliyor. Aradaki boşluk bir yıldan uzun olursa eski raporlar düşüyor. Doğum izinleri ise sıhhi izin kapsamına girmiyor.

AYLIK BAĞLANMA ŞARTLARI VE İSTİSNALAR

Malul sayılmak, maaş bağlanması için tek başına yeterli olmuyor. Temel kural olarak 10 yıl sigortalılık süresi ve 1800 gün prim aranıyor. Ancak başkasının bakımına muhtaç olan sigortalılar için 10 yıl sigortalılık şartı aranmıyor; yalnızca 1800 gün prim yeterli sayılıyor.

Başvuru sırasında işten ayrılmış veya iş yerini kapatmış olmak zorunlu tutulurken, Bağ-Kur sigortalılarının SGK’ya hiçbir borcunun bulunmaması gerekiyor. Statü değişikliklerinde kazanılmış haklar kaybolmazken, yaşlılık ve malullük aylığının ikisine birden hak kazananlara en yüksek olan ödeniyor.