Halk parayı cebine koymadan onlara verdi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), ailelerin ve bireylerin tüketim alışkanlıklarını ölçen Hanehalkı Bütçe Araştırması’nın 2025 dönemi bilançosunu kamuoyuyla paylaştı.

Araştırma sonuçlarından derlenen verilere göre; Türkiye genelinde tüm hanelerin tüketim gayesiyle yaptığı toplam harcamalar içinde aslan payını yüzde 29,3’lük oranla konut ve kira giderleri aldı.

İkinci sırayı yüzde 20,5 ile ulaştırma harcamaları doldururken, üçüncü sıraya ise yüzde 17,3’lük payla gıda ve alkolsüz içecekler yerleşti.

Milyonlarca tüketicinin temel ihtiyaçlara sıkışıp kaldığını gösteren araştırmada, bütçeden en az pay alabilen harcama türleri ise dikkat çekti. Haneler, sigorta ve finansal hizmetler kalemine sadece yüzde 0,8 oranında pay ayırabilirken, eğitim hizmetlerinin payı yüzde 1,8, sağlık harcamalarının payı ise yüzde 2,2 seviyesinde kalarak dip yaptı.

EN YOKSUL KESİM KAZANCININ YÜZDE 39’UNU BARINMAYA AYIRIYOR

Gelir düzeylerine göre sıralanan yüzde 20’lik basamaklar itibarıyla tüketim harcamalarının 2025 senesindeki dağılımı, toplumun farklı tabakaları arasındaki derin uçurumu sayısal verilerle kanıtladı.

En yüksek gelir grubunu oluşturan beşinci yüzde 20’lik dilimdeki şanslı azınlık; motorlu taşıt alımları, akaryakıt giderleri, yolcu taşımacılığı ve araç bakım-onarımı gibi kalemleri içeren ulaştırma harcamalarına yüzde 25 pay ayırdı. Bu zengin kitle konut ve kira harcamalarına yüzde 25,7, gıda ve alkolsüz içeceklere ise sadece yüzde 12,4 oranında bütçe ayırma lüksüne sahip oldu.

Madalyonun diğer yüzünde yer alan ve hayatta kalma mücadelesi veren en düşük gelir grubu, yani birinci yüzde 20’lik kitle ise tamamen barınma ve açlık sınırına kilitlendi. En fakir haneler, bütçelerinin tam yüzde 38,7’sini konut ve kira harcamalarını karşılamak için tüketirken, gıda ve alkolsüz içeceklere yüzde 29,2 oranında pay ayırmak zorunda kaldı. Bu dar gelirli milyonların ulaştırma harcamalarına ayırabildiği pay ise yüzde 8,6 seviyesinde sınırlı kaldı.

ÜCRETLİ ÇALIŞANLAR VE ESNAFIN GELİRİ EV GİDERLERİNE ERİYOR

Tüketicilerin temel geçim ve kazanç kaynaklarına göre şekillenen harcama şablonları da benzer bir erimeyi işaret etti. Temel gelir kaynağı maaş, ücret veya yevmiye geliri olan milyonlarca ücretli çalışan; konut ve kira harcamalarına bütçesinin yüzde 26,4’ünü, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına yüzde 16’sını ve ulaştırma kalemine yüzde 21,9’unu tahsis etti. Kendi namına çalışan ve müteşebbis geliri elde eden esnaf ve sanatkar haneleri ise konut ve kira harcamalarına yüzde 25,5, gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına yüzde 17, ulaştırma uyuşmazlıklarına ve giderlerine ise yüzde 25,9 oranında pay ayırarak bütçesini dengelemeye çalıştı.

TEK BAŞINA YAŞAYANLARIN EN BÜYÜK KABUSU KİRA GİDERLERİ

Hanehalkını oluşturan birey sayısına göre tüketim harcamalarının 2025 yılı haritası incelendiğinde, tek başına ayakta kalmaya çalışan bireylerin durumu alarm verdi. Yalnız yaşayan tek kişilik haneler, gelirlerinin tam yüzde 41’ini konut ve kira harcamalarına teslim etmek zorunda kaldı. Bu kişilerin gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına ayırdığı pay yüzde 14,3, ulaştırma giderlerine ayırdığı pay ise yüzde 14,4 olarak hesaplandı.

Hane büyüklüğü 6 ve daha fazla kişiden oluşan kalabalık ailelerde ise harcama önceliği biyolojik ihtiyaçlara kaydı. Kalabalık haneler bütçelerinin yüzde 23,7’sini gıda ve alkolsüz içecek harcamalarına, yüzde 24,4’ünü konut ve kira harcamalarına, yüzde 18,1’ini ise ulaştırma masraflarına aktardı.

SOFRAYA GİREN GIDADA EN FAZLA TAZE MEYVE VE SEBZE İSRAF EDİLİYOR

Araştırma kapsamında ailelerin bütçelerinde önemli yer tutan gıda harcamalarının içindeki israf oranları da sektörel bazda mercek altına alındı.

Haneler tarafından en yüksek oranda israf edildiği saptanan gıda grupları listesinin başında, yüzde 39,7’lik pay ile taze meyve ve sebzeler yer aldı. Çöpe atılan ürünlerde taze meyve-sebzeyi, yüzde 32,5’lik oranla temel besin maddesi olan ekmek takip etti. İsraf listesinin üçüncü sırasına ise yüzde 15,1’lik pay ile süt ve süt ürünleri yerleşti.